Niemiecki startup zakopuje w Namibii zarośla i sprzedaje to jako usunięcie CO₂. Po 139 dolarów za tonę

W regionie Otjozondjupa, w okolicach Otjiwarongo, harwestery ścinają zdrewniałe zarośla, rębaki mielą je na zrębki, a ciężarówki zwożą je do głębokich wykopów. Dół zostaje ubity, przykryty i zasypany. Za każdą tonę węgla, która w ten sposób trafiła pod ziemię, berlińska spółka Carbonsate wystawia certyfikat „trwałego usunięcia dwutlenku węgla” i sprzedaje go w Europie. Ludzkość przez dwieście lat płaciła za wydobywanie węgla spod ziemi. Teraz płaci za wkładanie go z powrotem.

Dół w ziemi wart 139 dolarów za tonę

Carbonsate GmbH założyli w 2023 roku Johanna Bröll, Fabian Sperling i Hannes Scholz. Firma wyrosła z inkubatora Science Startups Berlin przy Uniwersytecie Humboldta. Branża nazywa jej metodę wood vaulting albo terrestrial biomass storage, co brzmi lepiej niż „zakopywanie gałęzi”. Projekt certyfikował Puro.earth, standard należący do grupy Nasdaq, a wystawiane certyfikaty CORC mają gwarantować, że węgiel zostanie pod ziemią przez co najmniej 100 lat.

Za to wszystko trzeba zapłacić. Kalkulator projektowy Carbonsate podaje stawkę referencyjną 139 dolarów za tonę usuniętego CO₂, a indeks Puro.earth CORCX waha się między 105 a 140 euro (ok. 115–150 dolarów). W sierpniu 2026 roku spółka podpisała z platformą Senken umowę na 50 000 ton w latach 2026–2028. Przy stawce referencyjnej to blisko 7 mln dolarów za zasypywanie dołów na sawannie. Carbon Herald nazwał to największą taką transakcją w Europie. W 2026 roku na rynek trafiło 10 000 certyfikatów, a założyciele mówią o przepustowości ponad 100 000 ton rocznie.

Kupują europejskie firmy, także z branży lotniczej, które chcą pisać w raportach i na biletach o „neutralności klimatycznej”. Pasażer dopłaca, żeby w Afryce ktoś wykopał dziurę.

„Krzewy”, które dorastają do kilku metrów

Firma i jej obrońcy powtarzają, że nie tną lasu, tylko „inwazyjne zarośla”. Środkowa i północna Namibia rzeczywiście ma problem z zarastaniem sawanny (bush encroachment): na obszarze szacowanym na 30–45 mln hektarów rodzime ciernie wyparły trawy, a produktywność pastwisk spadła o 60–70%. Rząd w Windhuk razem z niemiecką agencją GIZ od lat prowadzi program przerzedzania zarośli.

Tyle że „krzew” to tu pojęcie umowne. Czarny cierń (Senegalia mellifera) i Dichrostachys cinerea, główne gatunki zarastające sawannę, dorastają do kilku metrów i mają zdrewniałe pnie. Dla przyrodnika to zarośla, dla każdego, kto stanie obok, małe drzewa. Lasy w zwartym sensie zajmują według Banku Światowego i FAO niecałe 10% powierzchni Namibii, więc każde drzewiaste piętro ma tam znaczenie.

Zapewnienie, że pod nóż idą wyłącznie gatunki inwazyjne, opiera się na deklaracjach firmy i farmerów. Wycinka idzie na prywatnych farmach komercyjnych, ciężkim sprzętem, a rębak nie sprawdza gatunku. Im więcej biomasy trafi do dołu, tym więcej certyfikatów do sprzedania. Kto przy takiej skali i takim bodźcu liczy, co rosło w miejscu, gdzie przejechał harwester, firma nie wyjaśnia.

Dowód naukowy: jeden pień z Quebecu

Zasada jest prosta. Drewno, które gnije albo płonie, oddaje węgiel do atmosfery. Drewno zakopane bez dostępu tlenu rozkłada się wolniej. Na poparcie trwałości metody branża pokazuje pracę zespołu prof. Ninga Zenga z University of Maryland, opublikowaną we wrześniu 2024 roku w Science: pień z Quebecu przeleżał 3 775 lat w beztlenowej glinie i zachował ponad 95% węgla. Jeden pień, w innym klimacie i innej glebie, jest podstawą stuletniej gwarancji dla dołów w Namibii.

Efektywność netto, czyli to, co zostaje po odjęciu spalin z harwesterów, rębaków i ciężarówek, wynosi według Carbonsate 85–90%. Liczy ją sama firma, która sprzedaje certyfikaty.

Najpoważniejsze ryzyko to metan. Jeśli do wykopu dostanie się woda, zrębki mogą zacząć fermentować, a metan ogrzewa atmosferę od 28 do 84 razy silniej niż CO₂. Puro.earth wymaga więc wieloletniego monitoringu czujnikami gazu. Sprzedano tonę usuniętego CO₂, a dół trzeba pilnować, żeby nie zaczął emitować gazu groźniejszego niż ten, który miał zniknąć.

Zwolennicy przekonują, że to i tak tanio, bo bezpośredni wychwyt z powietrza (DAC) kosztuje 500–1000 dolarów za tonę, a biowęgiel wymaga pirolizy w 500–700°C. Zakopywanie gałęzi jest tanie tylko na tle pomysłów jeszcze droższych.

Kto sprawdzi dół za 80 lat

Gwarancję na sto lat daje spółka, która istnieje trzy lata. Otwarte zostaje pytanie, kto sfinansuje i skontroluje szczelność wykopów za 50 czy 80 lat, gdy berlińskiego startupu dawno może nie być, a certyfikaty będą od dekad rozliczone w raportach kupujących.

Krytykuje to nawet środowisko, któremu trudno zarzucić wrogość wobec polityki klimatycznej. Pod koniec września 2026 roku Almuth Ernsting, współdyrektorka organizacji Biofuelwatch, nazwała w portalu Geoengineering Monitor przedsięwzięcie „neokolonialną eksploatacją zasobów”. Zarzuca, że europejskie firmy kupują w Afryce tanie alibi zamiast ograniczać emisje u siebie, że prace idą na prywatnych farmach i nie wiadomo, ile z pieniędzy trafia do miejscowych, a wywożenie całej biomasy do dołów odbiera sawannie materię, z której powstałaby próchnica.

Farmerzy ze stowarzyszenia N-BiG odpowiadają, że zarośla i tak trzeba usuwać, bo kraj traci na degradacji pastwisk setki milionów dolarów rocznie, a projekt daje pracę w rejonie Otjiwarongo. Tyle że to argument za odkrzaczaniem pastwisk, nie za sprzedawaniem dołu z gałęziami jako usługi klimatycznej.

Podatek, który wraca jako dół w ziemi

Cały ten rynek istnieje dlatego, że liczenie CO₂ stało się w Europie podatkiem. Firmy i linie lotnicze, które chcą się chwalić „neutralnością”, szukają najtańszego papieru, który pozwoli tę neutralność ogłosić. Na końcu łańcucha jest europejski klient, który w cenie biletu albo produktu płaci 139 dolarów za tonę zrębków zakopanych na drugim końcu świata. Po drodze zarabiają startup, certyfikator, platforma handlowa i audytor.

Farmer w Namibii dostaje wykarczowane pastwisko. Europejczyk dostaje certyfikat. Atmosfera dostaje obietnicę, którą za sto lat nie będzie miał kto sprawdzić.

Źródła: Geoengineering Monitor – Burying biomass: Neocolonial resource exploitation behind ‘carbon dioxide removal’ projects in Namibia, Carbon Herald – Senken and Carbonsate sign landmark 50,000-tonne biomass burial offtake deal, Science – 3,775-year-old wood vaulting preservation, Puro.earth – Terrestrial Storage of Biomass Standard, World Bank – Forest area in Namibia